Willy Rosen – componist en tekstschrijver voor Wim Sonneveld

Opmerkelijk: het enige Duitse liedje dat, zover ik weet, door Wim Sonneveld op de plaat is gezet is ‘Ein Zug fährt vorüber’ van componist en tekstdichter Willy Rosen, een Vara-opname uit 1963 met het Metropole Orkerst o.l.v. Dolf van der Linden. In de gesproken inleiding vertelt hij over Franz Engel, Sonnevelds leermeester.
In het begin van zijn carrière, 1940, trad Wim Sonneveld een aantal keren op in het Kabarett der Prominenten, een gezelschap van joodse emigranten dat aanvankelijk in Scheveningen en later in Amsterdam een reeks van revues uitbracht, voornamelijk in het Duits maar ook met Nederlandse bijdragen. In het Palace Theater in Scheveningen zong Sonneveld voor het eerst dit melancholieke lied

Willy Rosen (*1894, eigenlijk Willy Rosenbaum) had al heel veel succes geboekt in Berlijn, in de jaren twintig. Als pianist begeleidde hij bioscoopvoorstellingen van de nog stomme film, hij componeerde, schreef teksten en revues. Hij was de schlagerkoning van Berlijn.

In de loop van de jaren dertig werd het voor hem steeds moeilijker om in nazi-Duitsland te blijven werken. In 1938 trad hij er voor het laatst op, hij was toen al naar Nederland verhuisd en had in Scheveningen samen met Franz Engel het Kabarett der Prominenten opgericht. Van 1939 tot 1942 maakte hij een hele reeks programma’s en wist bekende Duitse en Nederlandse artiesten aan zijn theater te verbinden, waaronder ook de jonge Wim Sonneveld en Conny Stuart.

De omstandigheden werden steeds moeilijker, de laatste vrije optredens van Rosen waren in Amsterdam, in het Theater van de Lach aan de Plantage Middenlaan, voor een uitsluitend Joods publiek.
Vrienden van Rosen in New York hebben geprobeerd hem een visum te verstrekken voor Cuba, zodat hij Europa toch nog zou kunnen verlaten, maar het was al te laat. In 1943 werd hij met zijn gezin naar Westerbork getransporteerd.

Daar wist hij door zijn muziek nog bijna een jaar te overleven. Hij was een gewaardeerd medewerker aan de vele bonte avonden van ‘Gruppe Bühne’, die  wekelijks weden gehouden om de beroerde omstandigheden te vergeten. Hij trad op met zijn eigen liedjes, samen met o.a. Jetty Cantor, Esther Philipse en het bekende duo Johnny & Jones. Hij bleef hopen op een vredige toekomst. Tevergeefs. Ook hij moest instappen in de trein die zo velen heeft weggevoerd.  Via Theresienstadt belandde hij tenslotte in Auschwitz waar hij in oktober 1944 werd vergast.

Fragment te beluisteren: http://www.fonos.nl/sites/default/files/audio/176/C00000017626-0001-0009.swf

Tekst van Ein Zug fährt vorüber

Hörst Du wie die Räder rollen
Die ihr Ziel erreichen wollen
Kleine Lichter huschen duren die Nacht
Hörst den grauen Dampf dazwischen
Und sich mit den Wolken mischen
Du stehst da, als würd’st du ausgelacht
Irgendwo ein Taschentuch dir winkt
Und von weitem noch ein Pfeiffen klingt

Endlos dehnen sich die Schienen
Die der Menschheit treulich dienen
Für die Eile und die grosse Hast
Es ist so, als ob die Wälder
Und die Wiesen und die Felder
Sich den langen Schienen angepasst
Ich stelle meine Weiche, ja ich tue meine Pflicht
Und einsam seh’ ich schwinden an das letzte rote Licht

Ein Zug fährt vorüber
Ein Zug fährt vorbei
Und wenn ich auch winke
Das ist ihm einerlei
Er hält nicht auf der kleinen Station
Er hält nicht auf der kleinen Station
Man will vom Leben viel zu viel
Das seh’ ich langsam ein
Nicht jeder kleine Bummelzug
Kann ein D-Zug sein
Ein Zug fährt vorüber
Und kehrt nicht zurück
Vielleicht saß im Coupé
Für mich grad’ heut’ das große Glück
Er hält nicht auf der kleinen Station
Er hält nicht auf der kleinen Station

Wagon Lits in kleinen Räumen
Sorglos viele Menschen träumen
Ich pass’ auf, das ihnen nichts geschieht
Ich wünsche allen gute Reise
Und die Räder singen leise
Jedem Gast ein kleines Schlummerlied
Ich heb’ meinen Stab ganz ohne Sinn
Denn der Zug ist stolz und schaut nicht hin.

So rast weiter durch die Welt er
Nur in grossen Städten hält er
Ach und meine Stadt ist viel zu klein
Da kann meine rote Mütze
Und mein Feldherrnstab nichts nützen
Niemals fährt ein D-Zug bei mir ein
Man lebt, man hofft und merkt dann schliesslich nur
Dass man die ganze Zeit in einer falschen Richtung fuhr

Ein Zug fährt vorüber
Ein Zug fährt vorbei
Und wenn ich auch winke
Das ist ihm einerlei
Er hält nicht auf der kleinen Station
Er hält nicht auf der kleinen Station
Man will vom Leben viel zu viel
Das seh’ ich langsam ein
Nicht jeder kleine Bummelzug
Kann ein D-Zug sein
Ein Zug fährt vorüber
Und kehrt nicht zurück
Vielleicht saß im Coupé
Für mich grad’ heut’ das große Glück
Er hält nicht auf der kleinen Station
Er hält nicht auf der kleinen Station

Over Wllm Kalb

schrijver, lezer, docent - focus: taal, geschiedenis, fotografie, Duits(land), muziek en films uit de jaren '20 - '50
Dit bericht werd geplaatst in Feiten en meningen en getagged met , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op Willy Rosen – componist en tekstschrijver voor Wim Sonneveld

  1. Marja zegt:

    Reuze interessant.

    Like

  2. mark zegt:

    hr Kalb, graag kom ik met u in kontakt

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s