Koningsmoord – de angst van elke monarch

images-1

Sarajewo, 28 juni 1914

In de Oudheid en de Middeleeuwen stierven monarchen bij bosjes door moordenaarshand. Ze vermoordden elkaar of werden vermoord door minnaars van hun echtgenoten, jaloerse familieleden of  politieke tegenstanders. Shakespeare deed er zijn hele leven over om alle koningsmoorden te verwerken in zijn toneelstukken, bloed stroomde over het podium.

unknown-6In het verre Rusland en op de Balkan stierven graven, hertogen, prinsen, tsaren, koningen en keizers door zwaarden, rapieren en kogels. Ach ja, dat wilde oosten.
Hier in het beschaafde deel van Europa was het een schok toen Louis XVI in 1793 stierf onder de guillotine, een koning, bij gratie Gods, die als burger Louis Capet zomaar door beulen werd afgeslacht. Het geloof in de goddelijke orde werd op proef gesteld.

De moord op de pronkzuchtige Zweedse koning Gustaaf III van Zweden in 1789 was misschien een voorbode. Hij had als verlicht despoot te veel macht naar zich toegetrokken tot grote ergernis van de Zweedse adel. Tijdens een gemaskerd bal op 16 maart 1792 werd de vorst door edellieden in de rug geschoten. Door Verdi werd dit voorval verwekt in de opera Un ballo in maschera. Gustaaf werd opgevolgd door zijn zoon. In 1818 kwam het Huis Bernadotte aan de macht in Zweden.

Unknown-3Umberto I werd in 1878 koning van het pas verenigde Italië. Aanvankelijk bracht zijn regering veel voorspoed, hij kreeg de bijnaam Il Buono.  Na een mislukt avontuur om in Oost-Afrika een groot koloniaal rijk te stichten verminderde zijn populariteit. Het was een onrustige tijd met anarchisten en nihilisten die niets moesten hebben van de monarchie. Op 29 juli 1900 als hij in een open koets op weg is naar Monza, schiet anarchist Gaetano Bresci de koning met een revolver neer. Hij sterft onmiddellijk. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon Victor Emanuel III.

Unknown-2De monarchie in Portugal maakte in de 19e eeuw lastige tijden door. Het waren geen sterke vorsten die het land moesten leiden. De staatsschuld liep op, de koningen hielden er openlijk maîtresses op na. Karel I (1863-1908) was meer wetenschapper dan bestuurder. Zijn Duitse uiterlijk – hij kwam uit de familie Van Saksen-Coburg – maakte hem niet geliefd in het koninkrijk. Op 1 februari 1908 was de koninklijke familie per koets op weg naar Lissabon. Vanuit de menigte werd geschoten. De koning en ook de kroonprins overleden onmiddellijk. De koninklijke lijfwacht schoot de vermeende moordenaars direct dood, het waren leden van de Republikeinse beweging, Alfredo Costa en Manuel Braça. Karel I werd opgevolgd door de laatste koning van Portugal Emanuel II.

Unknown-1De van oorsprong Deense prins Christian werd als 17-jarige in 1863 als George I koning van Griekenland. Zijn regering duurde 50 jaar en was zeer succesvol. De jonge staat kreeg er grondgebied bij, het besturen van het land verliep moeizaam, maar Griekenland was stabiel. In de Balkan was het zeer onrustig. Tijdens de Eerste Balkanoorlog, op 18 maart 1913 was het de anarchist Alexander Schinas die de koning neerschoot toen hij een wandeling door Thessaloníki maakte. De vorst werd met veel eerbetoon begraven in Tatoi.

Unknown-4Alexander I uit het Huis Karadovic regeerde vanaf 1921 over het nieuwe koninkrijk Joegoslavië, toen nog Zuid-Slavië genoemd. De tegenstellingen tussen de verschillende delen van de nieuwe staat bleken steeds aanleiding tot scherpe conflicten; in 1929 trok Alexander alle macht naar zich toe. Vooral vanuit de Kroatische Ustasabeweging kwam veel verzet. Op 9 oktober 1934 bracht de vorst een officieel bezoek aan Marseille. Met de Franse president reed hij in een open limousine door de stad. Daar werd hij door de Bulgaar Vlado Tsjernozemski doodgeschoten. De beelden van deze koningsmoord werden vastgelegd door het bioscoopjournaal en gingen de hele wereld over. De moordenaar werd door beveiligers neergesabeld en stierf aan zijn verwondingen.

images-5Twee andere moorden maakten honderd jaar geleden ook grote indruk in Europa.
Op 10 september 1898 stierf keizerin Elisabeth van Oostenrijk in Genève. De Italiaanse anarchist Luigi Lucheni stak met een priem in haar hartstreek. De depressieve Sissi reisde heel Europa door, doodongelukkig na het drama van Mayerling, waar haar enige zoon Rudolf zichzelf en zijn geliefde van het leven had beroofd.

Unknown-5Het was ook anarchistisch geweld dat vervolgens op 28 juni 1914 een einde maakte aan het leven van de Oostenrijkse troonopvolger aartshertog Frans-Ferdinand en zijn vrouw gravin Sophie Chotek. Dit morganatische huwelijk was tot stand gekomen ondanks de afkeuring van keizer Frans-Josef. Ferdinand en zijn vrouw Sophie bezochten Sarajevo, de hoofdstad van Bosnië, dat onder het beheer van de Habsburgers was gekomen na jaren van Turkse overheersing. Het waren vooral Servische nationalisten die zich tegen de Habsburgers keerden. Eerder die dag was tijdens de rijtoer van het paar al een aanslag met een granaat gepleegd, deze was echter mislukt. De Bosnisch-Servische student Gavrilo Princip richtte later, toen de stoet weer in beweging kwam zijn pistool op het paar. Frans-Ferdinand en Sophie stierven vrijwel onmiddellijk. Princip werd gearresteerd en kreeg twintig jaar gevangenisstraf. Deze moord was aanleiding tot een oorlog tussen Servië en Oostenrijk, de opstap naar de Eerste Wereldoorlog.

Pas na de Eerste Wereldoorlog werd bekend dat in Rusland de hele tsarenfamilie in juni 1918 was omgebracht door de bolsjewisten in het verre Jekaterinenburg.
De overgebleven monarchen moesten vanaf die tijd voortdurend achterom kijken, hun leven nooit zeker.

vido: journaalbeelden van de moord op koning Alexander I 

Over Wllm Kalb

schrijver, lezer, docent - focus: taal, geschiedenis, fotografie, Duits(land), muziek en films uit de jaren '20 - '50
Dit bericht werd geplaatst in Feiten en meningen en getagged met , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Koningsmoord – de angst van elke monarch

  1. Selma zegt:

    Ach ach ach, het testosteron der alfa- (benevens bèta, gamma-, delta-) mannetjes wil wat.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s