Thenardsblauw

Unknown-2Gisteravond mocht ik als jurylid het Groot Baarns Dictee bijwonen. Een feest was het in het gemeentehuis met de burgemeester en veel genodigden. Een live-uitzending op de lokale televisie en 35 deelnemers die graag wilden laten zien hoe goed ze konden spellen.
De aanleiding was het 75-jarig bestaan van de Volksuniversiteit Baarn, als docent en vrijwilliger was ik daar vanaf het begin bij betrokken.

De maker van het dictee werd Bert Jansen uit Bussum, een echte ‘dicteetijger’ die met een aantal medetijgers stad en land afloopt om te laten zien dat ze weten hoe het zit met de voetangels en klemmen van de Nederlandse taal.

Jansen had voor het Baarnse feestje een dictee geschreven dat zo moeilijk was dat het vrijwel onmogelijk was voor gewone mensen om minder dan dertig fouten te maken. Een uitdaging voor de dicteefanaten, maar vrijwel ondoenlijk voor de gewone lezers van de Baarnsche Courant, leerlingen van het Griftland College en cursisten van de volksuniversiteit Baarn. Probeer het maar:
“Het waarschijnlijk apocriefe verhaal gaat dat hij in zijn thenardblauwe kostuum met listig geknoopte cravatte noire op zijn oma’s-fiets naar de bijeenkomst kwam.”

Unknown-3Niemand kon het goed verstaan. Wat voor kostuum? Blauw en wel thenardsblauw. Een benaming die alleen nog voorkomt in vreemde dictees. Elders spreekt men over kobaltblauw. Een instinker dus, bedoeld om de gewone deelnemer fouten te laten maken., evenals het ‘kraprode fauteuiltje‘ dat ook voorkwam in dit dictee.

De keurig in het pak gestoken voorlezer had de uitdrukkelijke aanwijzing van de schrijver van het dictee om de moeilijke woorden niet al te nadrukkelijk uit te spreken. Dus werd een woord als ‘daiquiri’ iets als ‘tkeeri’. Als je het woord niet kende was het onmogelijk om het op basis van de uitspraak goed op te schrijven.

De spelling van het Nederlands is gebaseerd op een aantal regels die te leren zijn. Verder heb je inzicht nodig in de zinsstructuur om de werkwoorden goed te spellen en veel moet je ook gewoon uit je hoofd leren. ‘Cro-mangonmens’ moet met een streepje, parapsycholoog juist weer niet. ‘pseudowetenschap’ is één woord, aan elkaar, maar ‘make-over’ moet weer met een streepje. ‘zonder meer’ zijn twee losse woorden, ‘hierboven’ moet juist weer aan elkaar. ‘fluitje van een cent’ schrijf je als losse woorden, maar ‘kruidje-roer-me-niet’ is een samenkoppeling en krijgt juist weer wel streepjes tussen de woorden. Lastig.

Kortom: wil je echt goed zijn in het maken van dictees dan heb je een dagtaak aan het bestuderen van alle male gevallen die het Nederlands herbergt en die een dicteemaker als Bert Jansen voor zijn eigen plezier aan de arme deelnemer voorlegt.
De winnaar bleek uiteindelijk slechts 27 fouten gemaakt te hebben, een topprestatie.

Nog een citaat om thuis te oefenen:   “In Baarn werd de volksuniversiteit kort na de Tweede Wereldoorlog opgericht. De vreemdetalencursussen waren toen zeer populair, vooral bij toekomstige emigranten. Ook cursussen op het creatieve vlak. Zoals werken met papier-maché en therapeutisch kleien, macrameeën of punniken bij newagemuziek mogen zich in grote belangstelling verheugen. Evenals de hands-oncursus ayurvedische massage. En omdat spelling voor sommigen nog esoterischer is dan de kabbala meende de programmacommissie er goed aan te doen een cursus ‘Spelling’ op het programma te zetten. Het merendeel van de cursisten heeft zich voor de finale gekwalificeerd en zit hier voor mij. Voor hen leveren scrolt, mantouxtest en oud-leaoleerling dan ook geen enkel probleem meer op.”

[Aanvulling: de term thenardsblauw is genoemd naar baron Louis Jacques Thénard (1777-1857) een Frans chemicus die in 1799 een van de ontdekkers was van het kobaltblauw. De term thenardsblauw staat wel in Van Dale, maar werd in vakkringen eigenlijk alleen in de 19e eeuw gebruikt vaak gespeeld als thénardsblauw wat mij juister lijkt.]

Over Wllm Kalb

schrijver, lezer, docent - focus: taal, geschiedenis, fotografie, Duits(land), muziek en films uit de jaren '20 - '50
Dit bericht werd geplaatst in Feiten en meningen en getagged met , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op Thenardsblauw

  1. Herman zegt:

    Het is thenardsblauw, met tussen-s en zonder accent aigu! En cro-magnonmens …

    Like

    • Wllm Kalb zegt:

      Van Dale geeft inderdaad ‘thenardsblauw’. In vakkringen werd de term echter alleen ind e 19e eeuw gebruikt en vaak gespeld thénardsblauw, wat mij de juiste vorm lijkt.
      De Woordenlijst (Groene Boekje 2015) geeft cro-magnonmens met een streepje.

      Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s