Groot en klein

IMG_0734 (2)‘Langs de Herengracht en Keizersgracht staan kapitale grachtenpanden’, hoor je altijd. En inderdaad veel panden lang de twee voornaamste grachten van Amsterdam zijn groot en statig, dat wil zeggen hoog en breed. Sommige van die stadspaleizen lijken wel landhuizen uit het Gooi. Mooie grote panden zijn ook te vinden op andere grachten maar daar is de variatie veel groter. Langs de Brouwersgracht staan veel pakhuizen, Singel en Prinsengracht bieden een mooie mix van grote en kleine panden, het is er allemaal wat rommeliger, de gevelwand vormt daar niet zo’n fraai geheel als op de twee hoofdgrachten van Amsterdam.
IMG_0747 (1)Maar hoe groot zijn die huizen langs de gracht eigenlijk? De diepte van de percelen is ongeveer altijd gelijk, die werd vastgelegd bij het uitgeven van de grond: 28 voet = ongeveer 50 meter. Bij de grote grachten bevinden zich achter de panden nog tuinen, de meeste panden met een voor- en achterhuis zijn 23-26 meter diep. De breedte van de kavels verschilde. Op ons stukje van de gracht zijn relatief veel smalle panden te vinden, 4.23 m, 4.75 m, 4.53 m breed. Maar ook zijn er veel bredere panden: 6.80 m, 8,64 m, en zelfs 11,32 meter breed. Hoe breder je pand was hoe meer belasting je moest betalen aan de gemeente, dus een breed pand betekende vertoon van rijkdom.

De hoogte van de panden verschilt steeds maar kent wel een zekere regelmaat. De meeste panden tellen drie of vier verdiepingen met een zolder. Veel hoger werd niet gebouwd, zonder liften was het al heel veel trappen lopen in die oude huizen. Enkele panden aan de grote grachten tellen maar twee verdiepingen, maar dat zijn uitzonderingen. In de Jordaan staan veel meer kleine panden maar de grachten daar zijn smaller. Toch is ook daar verschil: de Bloemgracht is veel voornamer dan bijvoorbeeld de Lauriergracht.
Sommige panden waren al vanaf de 17e eeuw, de eerste uitleg, heel breed, andere panden brede panden ontstonden later doordat twee panden werden samenvoegden tot een echt paleis dat allure kreeg door ook een dubbele trap aan te brengen.

DSCN0315

Het pand met de vijf ramen is D’Bruynvis, het witte pand rechts ervan was ook van de avro, de naam staat nog op de gevel.  

Een van de grootste panden vlak bij ons huis is ‘D’Bruynvis’ op Keizersgracht 105. Toen

Schermafbeelding 2016-03-09 om 14.23.46

Oude pand Keizersgracht 105

wij hier kwamen wonen zat in er de katholieke Theologische Hogeschool. Het pand telt vijf ramen op de gracht en heeft een brede ingangspartij in het midden, een heel voornaam oud grachtenhuis zou je denken. Toch bestaat het pand in deze vorm pas sinds eind jaren dertig toen de A.V.R.O. er zijn hoofdkantoor vestigde (nog met puntjes). Het oude pand op nummer 103 werd gesloopt en bij het al brede pand 105 getrokken, de ingang werd verplaatst, de gevel aangepast, ook de fraaie daklijsten werden doorgetrokken. Het lijkt nu allemaal 18e eeuws maar het is allemaal dus pas vijfenzeventig jaar geleden aangebracht.

 

IMG_0739 (2)Als je over de gracht loopt valt op hoe groot een pand als Felix Meritis is, geen gewoon grachtenpand maar een verengingsgebouw voor heren van de gegoede stand die na de opening in 1788 er bijenkomsten van hun genootschap hielden. Drie 17e eeuwse huizen moesten voor dit enorme gevaarte wijken, ook is het gebouw veel hoger dan de belendende percelen. Beroemd waren de concertzaal en het observatorium dat op het dak was te vinden. Ik ken het grote pand uit mijn studententijd toen dit het bolwerk was van de CPN en de Waarheid er werd gedrukt, de ingang van de drukkerij was aan de achterkant op de Prinsengracht. Later trad Ramses Shaffy er op in een theaterzaal helemaal op zolder die naar hem het Shaffytheater werd genoemd. De naam ‘Gelukkig door verdiensten’ heb ik nooit goed begrepen. IMG_0800

Er wordt in Amsterdam veel gesteggeld over de vraag wat het smalste pand van de stad is. Er zijn veel verschillende kandidaten, de rondvaartbootgidsen noemen altijd het pand Singel 7. Zelf vind ik het pand op Singel 166 in ieder geval het mooiste smalle huis. Het bewijst nog eens dat grachtenpanden niet altijd breed, hoog en voornaam hoeven te zijn.

Over Wllm Kalb

schrijver, lezer, docent - focus: taal, geschiedenis, fotografie, Duits(land), muziek en films uit de jaren '20 - '50
Dit bericht werd geplaatst in Amsterdam, Feiten en meningen en getagged met , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op Groot en klein

  1. Wieneke zegt:

    Ik vind dit soort verhalen van jou zo leuk. Dankjewel, hoor. Gelukkig door verdiensten. Het slaat niet op financiële verdiensten, denk ik, maar op een verdienstelijk mens zijn. Denk aan muziek maken of goede dingen doen voor de medemensch.

    Like

  2. Corja zegt:

    Een leuk, onderhoudend en informatief blog!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s