Oostfries

UnknownEen haven, bakstenen huizen, een toren die sprekend lijkt op die van de Oude Kerk in Amsterdam, een stadhuistoren. Dat zou zomaar een stadje kunnen zijn ergens in Nederland boven de rivieren. Maar het is Emden in Oost-Friesland. Een grens tussen Groningen en Oost-Friesland was er formeel wel, maar over en weer was er veel contact, er werd en wordt nog steeds bijna hetzelfde Nedersaksische dialect gesproken.
Emden beleefde haar bloeitijd in de 16e eeuw toen Spaanse troepen de Nederlandse havens blokkeerden. Daar profiteerde de haven van Emden van. Bovendien vluchtten duizenden Nederlandse calvinisten voor de onderdrukking van Alva naar het protestantse Emden. De invloed van deze Nederlanders was groot.

95324006 (1)Toen Emden zich in 1595 verzette tegen de Oostfriese graven kreeg de stad steun van de jonge Republiek. Tot 1744 had Emden de facto de positie van een zelfstandige stad met een sterke band met de westelijke buren. In de kerk en het stadbestuur was Nederlands nog lang de voertaal, niet zo verwonderlijk want het platt dat in Emden wordt gesproken is nauw verwant aan het Groningse Nedersaksisch (en geen Fries dialect dus zoals vaak wordt gedacht). In 1744 werd de stad ingelijfd door Pruisen en was het met de zelfstandigheid gedaan.

De oude binnenstad bij de haven, de ‘Ratsdelft’, werd in de Tweede Wereldoorlog vrijwel geheel verwoest. Veel moois is daar niet meer te zien. Een winkeltje met prullaria heet er ‘Wat moi!’, het standbeeld bij de haven van een Emdens vissersmeisje heet ‘Jantje Vis’.
(Ook in Delft heten de grachten een delft, komt van delven = graven. Een delft is niets anders dan een gegraven vaart)

Buiten het centrum valt meteen de Nieuwe Kerk op, die  sprekend lijkt op de Noorderkerk in Amsterdam. Het waren dan ook Nederlandse bouwmeesters die de kerk bouwden. Op het kerkhof liggen veel stenen met Nederlandse opschriften. Hier staan nog pakhuizen aan het water die erg ‘Nederlands’ aandoen, je zou ook kunnen denken dat je ergens in noord-Groningen bent beland.

imgres-1Dan zie ik een bord dat herinnert aan de oude synagoge die hier  vierhonderd jaar op het Sandpad heeft gestaan. Lange tijd konden joden in Emden zich vrij bewegen en hun geloof belijden. Tot de jaren dertig toen er steeds meer verzet kwam tegen de aanwezigheid van joden in de stad. In de kristalnacht, in november 1938, ging de synagoge in vlammen op. De bewoners van Emden die in de zestiende eeuw zo ruimhartig duizenden Nederlandse calvinisten hadden opgenomen verjoegen de laatste joden uit hun stad.
Dan weet je weer dat Emden in Duitsland ligt, net over de grens.

(Deze keer geen foto’s die ik heb gemaakt maar foto’s van internet, mijn camera is onderweg uit mijn tas gevallen en ligt nu ergens tussen Amsterdam en Emden …)Schermafbeelding 2016-06-05 om 08.56.04

Over Wllm Kalb

schrijver, lezer, docent - focus: taal, geschiedenis, fotografie, Duits(land), muziek en films uit de jaren '20 - '50
Dit bericht werd geplaatst in Feiten en meningen, Reizen en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s