Indische nostalgie

UnknownHet was lang geleden dat ik een echt ‘Indisch’ boek las. Maar Lichter dan ik van Dido Michielsen brengt me weer helemaal terug naar het vooroorlogse Nederlands-Indië, het Indië van mijn moeder, het Indië van de boeken van Couperus, Hella Haasse, P.A. Daum, Maria Dermoût, Aya Zikken en vele anderen die ik zo graag las.  De boeken die zich afspeelden op de brede veranda’s of juist rond de bediendenvertrekken op het achtererf. Boeken die volstonden met Maleise woorden die me zo vertrouwd waren, zoals soesa, totok, kassian, goenagoena, anak, salamat pagi, soedah.

Nu lezen we boeken van jonge migranten uit Noord-Afrika, uit Iran en Afghanistan. Boeiende boeken, ook interessant maar ik mis de sfeer van geheimzinnigheid en gekonkel die zo kenmerkend was voor die romans uit die voorbije Indische periode.
Michielsen beschrijft het leven op Java vanuit een ongebruikelijk perspectief, de hoofdpersoon is Isha die opgroeit in de kraton van Djokja het vorstenverblijf van de sultan. Ze weet zich los te maken van uit de vaste patronen van de Indische standenmaatschappij en wordt de huishoudster en later ook minnares van een Nederlandse officier. Lichter dan ik is een boeiend boek. Uitstekend geschreven.  Het geeft een goed beeld van het leven in de koloniën aan het eind van de negentiende eeuw. We lezen bij Couperus wel hoe het toeging bij de Nederlanders op de plantages maar hoe het de inlanders verging lezen we maar zelden.

Geplaatst in literatuur | Tags: , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Bodega

Unknown-1
Ik leerde het woord bodega pas kennen toen ik als dertienjarige regelmatig in Rotterdam kwam. En op de Nieuwe Binnenweg was een bar-bodega. Er waren daar wel meer wat morsige kroegjes waar ik als bleue middelbare scholier natuurlijk nooit kwam.

Die aanduiding kwam ik later in veel steden tegen: bodega. Ik had de neiging om het uit te spreken als dega, rijmend op Wolvega. Dat leek me wel zo logisch, maar zo leerde ik het moest bodega zijn. In Zuid-Europa was een bodega vooral een wijnlokaal, geen koffiehuis, geen barretje met nep-champagne of een louche nachtclub met roodfluwelen gordijnen. En volgens verschillende woordenboeken is dat ook de betekenis: een wijnkelder annex wijnproeverij.

Ik kwam de naam weer tegen op een veel becommentarieerde foto op facebook, een foto van de Amsterdamse Dam in 1933. Een mooie foto waarop veel te zien is. Duidelijk weer de grote stad, met lichtreclames en daar boven op het dak staat het ook: Bodega. Of die vooroorlogse Amsterdammers enig idee hadden wat dat woord betekende vertelt het beeld niet. Maar het versterkte de illusie: Kijk, wij zijn een grote moderne stad, hier kan je gezellig uitgaan. Als je zou willen zelfs in een bodega.

Geplaatst in Amsterdam, Nederlandse taal | Tags: , , , | Een reactie plaatsen

Oude beelden

IMG_4206Twee jaar geleden schreef ik over onze reis naar Syrië en Libanon in 1970. Dat geweldige avontuur: in vier weken met Citroën Dyane heen en weer. Helaas heb ik maar heel weinig foto’s van die bijzondere reis. Peter heeft toen gefilmd en onlangs vonden we de filmrollen terug. Deze zijn nu gedigitaliseerd en voor het eerst sinds vijftig jaar zie ik de beelden weer terug,

IMG_4198Bewegende beelden van de beroemde waterraden, noria’s in Hama. Straatbeelden uit Aleppo – wat zou er nu nog over zijn van deze prachtige stad. Beelden van het Turkse platteland, uit de Syrische woestijn. Uit het Palestijnse kamp in Beiroet waar we op bezoek waren. IMG_4201

IMG_4200

 

IMG_4204

 

IMG_4207

IMG_4210

IMG_4211

Zie ook
reisverslag ‘Op en neer naar Beiroet 1 https://wordpress.com/post/wllmkalb.blog/6709 en Op en neer naar Beiroet 2  https://wordpress.com/post/wllmkalb.blog/12746

Geplaatst in Feiten en meningen | Een reactie plaatsen

Geduld

Schermafbeelding 2020-02-27 om 09.42.57Iedere ochtend zet ik me ertoe om een sudoku te maken uit de krant. De moeilijkste uiteraard. Een oefening om de hersens fris te houden, een oefening ook in geduld, want het oplossen van een sudoku vergt geen superinzicht maar wel een eindeloos geduld. Je moet alle mogelijkheden nagaan. Als je er een overslaat koppen de rijtjes niet en loop je ergens vast.

Op de achtergrond klinkt de radio. Ik hor niet wat er gezegd wordt, ben geconcentreerd bezig met mijn puzzel, poes naast me in de stoel. Als er iets belangrijks wordt gemeld schakel ik over, ik hoor precies wat er gezegd wordt en weet dan later niet waar in de puzzel ik precies was gebleven. Ik voel me uitgedaagd. kom, ik ga weer verder, het moet af, dit ritueel moet ik tot een goed einde brengen.

Regelmatig komt het voor dat het niet lukt. Ik heb ergens een fout gemaakt en ik blijf halverwege steken. Dat bederft het begin van die dag, Ik heb er de pest in, het voelt niet goed. Ik heb gefaald, hoe kan ik dat weer goedmaken?

Lukt het wel, zoals vanochtend, dan kan ik in volle tevredenheid aan de dag beginnen. Alles loopt op rolletjes.

 

 

Geplaatst in Feiten en meningen | Tags: , , , | 1 reactie

Een tien met een griffel!

UnknownEen tien met een griffel! Een mooi compliment. Zeker. Een prima beoordeling. Alleen, wat is ook alweer een griffel? Dat weten mijn eenentwintigste-eeuwse cursisten niet meer. Misschien kennen ze de gouden en zilveren griffels nog wel, de prijzen voor de beste jeugdboeken. Maar zij hebben nooit met een griffel op een lei geschreven.

Ik deed dat nog wel op de lagere school, beginjaren vijftig. De griffel was een grijze stift, waarmee je op de zwarte lei kon schrijven. Een simpel proces. In de la van je tafel bewaarde je ook een natte spons om de lei weer schoon te maken.Er heerste papierschaarste. Oefenen deden we op de lei, voordat je in een echt schriftje mocht schrijven met inkt en een kroontjespen. We moesten elk stukje van het nieuwe schriftje benutten om te leren schrijven, ook de randen en de lege onderkant.

Unknown-1

In Woutertje Pieterse heeft Multatuli het over ‘griften’ in plaats van griffels. In het hoofdstuk ‘Jonge speculanten’ gaat het over de benarde financiële situatie van de kleine Wouter die geen zakgeld krijgt. Hij steekt zich in de schulden ‘Ook deze had hem vier griften voorgeschoten, welke hy noodig had om z’n hof te maken by lange CECIEL die niet van hem weten wou omdat-i ’n insteekpakje droeg. Maar de griften had ze aangenomen, en overgedaan aan GUS voor ’n zoen. De bittere verweten der Hallemannetjes — die zoo byzonder fatsoenlyk waren — maakten WOUTER wanhopig.

Grift of griffel, beide termen zijn afkomstig uit het Grieks grafeion was de term voor de schrijfstift die de oude Grieken al gebruikten.

De griffels zijn verdwenen, maar de tien met de griffel is gelukkig gebleven.

Geplaatst in Feiten en meningen, literatuur, Nederlandse taal | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

Filmklassieker met hoofdletter F

Unknown-1
De afgelopen dagen had ik genoeg tijd om de ‘geremasterde’ versie van Heimat 1 te bekijken. Opnieuw was ik enorm onder de indruk van deze serie die ik voor het eerst al eind jaren tachtig heb gezien toen deze door de vpro werd uitgezonden. 

De maker Edgar Reitz, nu 85, heeft de oude opnamen met zijn team digitaal opgefrist. En inderdaad alles ziet er mooier uit dan ooit, het formaat is aangepast, de kleuren zijn frisser, de zwart-wit opnamen zijn contrastrijker.

images-1Opnieuw werd ik geboeid door deze ‘kroniek’ die aan de hand van een familiegeschiedenis uit een klein dorp in de Hunsrück ook de geschiedenis van Duitsland laat zien, van vlak na de Eerste Wereldoorlog tot het begin van de jaren tachtig,

Reitz neemt de tijd, deze eerste serie duurt ruim veertien uur. In alles is hij onconventioneel. Wij zijn nu gewend aan series die ons in sneltreinvaart situaties scheppen, en kennis laten maken met uitgebreide families, maar in Heimat gaat alles uiterst langzaam en zorgvuldig. De ruimte wordt getoond, de omgeving, het landschap. Geluiden spelen een belangrijke rol. De muziek van Nikos Mamangakis is experimenteel en heeft soms een leidende rol.

images

De camera danst om de mensen heen, Reitz gebruikt al voordat er sprake was van drones vaak opnamen van bovenaf. Hij experimenteert met kleur in zwartwit-beelden. Prachtig is in een van de eerste scènes de gleed van het vuur in de smidse te zien. Het rood/oranje vuur, de vonkenregen in het beeld dat verder zwartwit is.Unknown

De verhalen van de hoofdpersonen zijn nergens mee te vergelijken. Er zijn geen echte helden, geen echte schurken. De dragende figuur is Maria Simons de moeder van Anton, ernst en Herman,  de mooie, stille moeder die zoveel verdriet en eenzaamheid kent.

De serie Heimat hoort thuis in het rijtje

 

filmklassiekers, tussen Borgen en The House of Cards. EdgarReitz naast Orson Welles en Alfred Hitchcock. 

Zie ook: Poëtisch filmen https://wordpress.com/post/wllmkalb.blog/5619 
Opnieuw naar de Hunsrück https://wordpress.com/post/wllmkalb.blog/4812

trailer: https://www.eyefilm.nl/themas/heimat-1-eine-deutsche-chronik

Geplaatst in Duitsland, film | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

Burgerlijk

Schermafbeelding 2019-10-25 om 16.21.37Het begrip ‘burger’ levert nog weleens problemen op. We gebruiken het vaak, in verschillende betekenissen.

Ik kende het vroeger, met verschillende militairen in de familie, als ‘niet militair’ iemand die geen uniform droeg maar ‘in burger’ ging, in z’n gewone kloffie.

Jaques Brel bezingt in zijn mooiste Vlaams ‘de burgerij’ en ‘scheldt ze uit voor poep, vette vieze varkens’. In zijn lied is de burgerij een verachtelijk stelletje rijkelui dat ver af staat van de gewone man met de pet die dus zeker niet tot de burgerij gerekend wil worden.

Rond 1900 werd in de buurt van Tilburg (op een der voornaamste dorpen, op de spoor gelegen) dus eene Burgerdochter gevraagd om mee te helpen in het huishouden van een voorname familie, waar ze onder het kritische oog van de vrouw des huizes moest zorgen voor een burgerpot.

Hier wordt niet gedoeld op de bovenlaag van Franskiljons waar Brel over zong, maar over de grote groep van de gegoede middenstand, de harde werkers, de mensen zonder fratsen, zonder liflafjes, die nog wisten hoe je schorseneren moest schillen of een tam konijn moest stoven.

‘Doe niet zo burgerlijk’ werd er vroeger gezegd als je je teveel aan brave regeltjes hield. In mijn jonge jaren was het geen pre om burgerlijk te zijn.

Geplaatst in Nederlandse taal | Tags: , , , , | 1 reactie

De fotograaf gefotografeerd in Dubai

IMG_4127
Als je in Dubai rondloopt als toerist ben je niet de enige. Amsterdam wordt overspoeld door toeristen maar nog nooit ben ik letterlijk onder de voet gelopen door groepen Chinezen die luid kwetterend achter een gids aanlopen en niet in de gaten hebben dt er ook nog andere mensen om hen heen zijn.

IMG_4132 (1)

Elke ochtend werden bussen vol keuring geklede heren en vooral dames geparkeerd op het pleintje achter de nieuwe souk. Een nieuwe wijk vol oude straatjes en stegen, galleries, winkels en schaduwrijke pleinen. Aan de rand een moskee met vijf keer per dag (en nacht) een gebedsoproep. Heel authentiek allemaal, keurig netjes, geen rommel op straat, geen junks of zwervers, geen straatvuil. Zo’n twintig jaar geleden gedouwd, een kopie van vergelijkbare oude souks in Arabische steden, bewaakt door een jonge mannen in een uniform. Een ideale plek om toeristen naast de moderne stad met de geweldige wolkenkrabbers ook iets te laten zien van het authentieke Dubai.

Ze komen nooit alleen of zoals wij met zijn tweeën. Chinezen zijn echte groepsreizigers – ze moeten wel want ze spreken geen woord Engels, laat staan Arabisch – Ze kijken niet om zich heen, ze kijken vooral naar elkaar en proberen op alle manieren de felle zon te vermijden want die is gevaarlijk. Je zou er een donkere huid van kunnen krijgen.  Ze maken veel foto’s. Niet van de omgeving maar vooral van elkaar of zichzelf.

IMG_0358
Wij waren blij met ons hotel in deze rustige wijk in het oude deel van Dubai, in Bur Dubai bij de Creek. Geen auto’s, geen lawaai. Heerlijk om thuis te komen na een tocht door het lawaaiige Downtown Dubai of het protserige Dubai Marina.
Op de binnenplaats horen we het gekoer van de duiven, het getjilp van mussen. En af en toe een zwerm kwetterende Chinezen. Maar die verdwijnen ook al weer snel. Boodschappen doen we in de oude souk, vlak om de hoek.

Geplaatst in fotografie, Reizen | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

We hebben weer een Albert Mol

Schermafbeelding 2019-08-30 om 11.27.02
Gelukkig is er op de Nederlandse televisie weer een knuffel-homo te zien. Al sinds de jaren zestig is daar duidelijk behoefte aan. Zo’n lieve nicht met wapperende handjes, die geen vlieg kwaad zou doen en waar je eindeloos mee kunt lachen, om lachen ook. Schermafbeelding 2019-08-30 om 11.19.56
Albert Mol heeft die rol jarenlang grandioos vervuld. Zij manier van bewegen, van praten, zijn oogopslag, het waren zulke stereotype beelden, iedere kijker had meteen door hoe de vork in de steel zat. Het beeld van de vrolijke nicht was geschapen. De succesfilm Fanfare uit 1958 had Albert Mol – oorspronkelijk danser en choreograaf – beroemd gemaakt en toen de televisie in alle huiskamers kwam was daar altijd Albert Mol, het langst in ‘Wie van de drie’.
En hoewel Mol aanvankelijk keurig gerouwd was, kwam hij steeds vaker openlijk uit voor zijn homoseksuele leefwijze. De laatste jaren van zijn leven bracht hij door met zijn partner Geurt (eigenlijk Guerdon) in de rustige Achterhoek.

Velen deden hem na. Op het toneel bijvoorbeeld in La cage aux Folles’, Geer & Goor vertolkten hun versie van het origineel maar bereikten nooit dat ultieme Albert Mol-gevoel. Paul de Leeuw was te grillig en te slim.

Maar nu hebben we dan Martien Meiland. Beroemd geworden door de uitzending van Ik vertrekuit 2009. Hij sprak amper een paar woorden Frans en wat hij zei in die mooie taal werd vervormd door een lelijk Nederlands accent. Je wist dat het niet zou lukken dat verbouwen van het Franse kasteel. En dan was hij ook nog eens getrouwd. Zijn vrouw, Erica Renkema, leek niet te beseffen dat haar man van de verkeerde kant was. Lachen! Aan het eind van de uitzending bleek dat de familie het niet volhield en weer terugkeerde naar Nederland. In Noordwijk begonnen ze een woninginrichtingszaak en gaven ze interieuradvies.

Schermafbeelding 2019-08-30 om 11.17.43Maar Martien Meiland is weer terug met een eigen realityshow op SBS6. Na een paar jaar te hebben geleefd als gayin Amsterdam is hij weer veilig terug op het oude nest, bij zijn Erica. Opnieuw hebben ze een kasteel gekocht in Frankrijk en Martien stopt al zijn tomeloze energie in het opknappen en verfraaien van dat oude landhuis, terwijl hij onderwijl de eerste gasten begroet. Martien is geliefd. ‘Zo authentiek’, wordt er dan gezegd. Hij krijgt nog een programma bij SBS, Cash on Trash, een programma waarin spulletjes centraal staan. Hij mocht zelfs bij Jinek opdraven. Er is een nieuwe tv-persoonlijkheid ontdekt.  

Als jongetjes op school elkaar uitschelden voor ‘homo’ is het duidelijk wat ze bedoelen. Het gaat niet over jou en mij maar over de wapperende handjes van Martien.

Martien Meiland in ‘Ik vertrek’ https://www.npostart.nl/ik-vertrek/15-01-2009/TROS_1194896

Chateau Meiland SBS6 https://www.kijk.nl/sbs6/chateaumeiland

Geplaatst in homoseksualiteit | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

Rijzen met een lange ij

Unknown

Weer zo’n woord dat mijn cursisten niet meer kennen. “Bestaat dat echt, rijzen met een lange ij?’ vroeg een aardige mevrouw me laatst die al jaren al secretaresse werkt op mijn Hogeschool. ‘Ja’, zei ik, ‘ken je die uitdrukking niet: mijn haren rijzen me te berge’? Dat zeg je als je heel erg schrikt of ergens verbaasd over bent. Mijn haren gaan recht overeind staan.
Dat betekent ‘rijzen’ denk maar aan zelfrijzend bakmeel, als je dat gebruikt zal het broodbeslag langzaam omhoogkomen zodat je een brood krijgt met een behoorlijk volume. ‘Het beslag is gerezen’, zeggen we dan.

Zelf denk ik terug aan dei stille ochtenden in Zeist als we na vaak oefenen er eigenlijk in slaagden om een volmaakte canon te laten horen. Tranen in mijn ogen kreeg ik ervan.

O klaag toch niet
als nevel vroeg de morgen grijst
want des te schoner is de dag
de dag die daaruit rijst.

Geplaatst in Nederlandse taal | Tags: , , , , , | 1 reactie