Sint Gangolf – de bedrogen echtgenoot

Schermafbeelding 2017-05-25 om 10.47.02
In Trier staat bij de Grote Markt, verscholen achter een aantal fraaie huizen de Sant Gangolfkirche. Van deze Sankt Gangolf had ik nog nooit gehoord, ik dacht even dat het ging om de held uit In de ban van de Ring van Tolkien, maar dat is Gandalf.

De echte Gangolf was een ridder die leefde in het gevolg van de Frankische koning Pepijn de Korte (714-768). Als jongeman raakte hij ergens in het Bourgondische land enorm onder de indruk van een bruisende bron die helder fris water gaf. Gangolf besloot het land te kopen, maar tot ieders verwondering hield de bron toen op te stromen. Zijn vrienden lachten hem uit, maar hij, de goeierd, schudde zijn hoofd en bood hen een feestmaal aan.

Thuis gekomen in Varennes stak hij zijn lans in de grond en zie, op die plek stroomde opeens weer het frisse bronwater. Volgens de overlevering was het water geneeskrachtig en veel mensen uit de landsstreek zouden er baat bij hebben gehad.

Schermafbeelding 2017-05-25 om 10.56.15

Sint Gangolf

Toen hij nog maar pas getrouwd was vertrok hij met koning Pepijn voor een veldtocht naar een naburig land waar hij veel vijanden versloeg. Thuisgekomen vertelden zijn vrienden hem dat zijn vrouw hem bedroog met een pastoor. Ook dat kwam toen al voor … De vrouw bekende maar zei dat alles achter de rug was, ze had enorme spijt. Gangolf wilde daar zeker van zijn en vroeg haar haar arm in de bron te steken, en zie: deze verbrandde ter plekke (volgens een ander versie van het verhaal viel het vel van haar vingers en waren haar botten te zien). Gangolf toonde medelijden en vergaf haar. Om het goed te maken schonkt hij haar zelfs de helft van zijn vermogen, maar zij mocht zijn vertrekken echter niet meer betreden, de pastoor werd verbannen naar een uithoek van het land.

Toen haar hand was genezen zocht de vrouw weer contact met de pastoor en samen beraamden ze een plan om Gangolf te vermoorden. Dat gebeurde en de jonge Gangolf belandde in het graf. Dat werd al snel een plek waar wonderen gebeurden, veel mensen uit de verre omtrek reisden er heen om Gangolf te vereren.
De trouweloze echtgenote bekeek het uit de verte en zei toen volgens de overlevering spottend: ‘Die Gangolf verricht net zo veel wonderen als er melodieën uit mijn achterwerk zullen klinken.’ Sindsdien klonken trompetten en schalmeien uit haar gat, bij elk woord dat ze zei en op vrijdag, de sterfdag van haar brave man was er een heel sextet te horen.

Deze legenden werden opgetekend in de 10e eeuw door Hrotsvitha von Gandersheim en zijn in verschillende kloosterboeken terug te vinden. In Bourgondië, de Elzas, de Eifel en in het Rijnland en zijn verschillende kerken te vinden die aan Sankt Gangolf zijn gewijd. In Nederland is hij vrijwel onbekend, werd hier Gengulphus genoemd. Zijn naamdag is op 3 april. Waarom hij heilig werd verklaard is onduidelijk, hij lijkt vooral slachtoffer van slechte mensen uit zijn omgeving.

Geplaatst in Duitsland, geschiedenis | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

Sprookjeskasteel

IMG_1736

Beneden ruist een beekje, overal zingen vogels, het is nog rustig in dit oeroude woud op deze stralende dinsdagochtend. Steile hellingen, machtige loofbomen. Ik heb niet het shuttlebusje genomen, maar loop vanaf de parkeerplaats naar Burg Eltz, hier in een zijdal van de Moezel. Het pad gaat langzaam naar beneden, van een kasteel is nog niets te zien. De tocht hier naar toe was al prachtig, over een eindeloze hoogvlakte, het Maifeld, vol met goudgeel koolzaad. In de verte de kerktoren die vreemd net boven de heuvel uitsteekt. Edgar Reitz filmde het talloze keren in zijn Heimat-trilogie, allemaal hier in de buurt.

FullSizeRender 242Als jonge tiener bracht ik vakanties door aan de Rijn. We bezochten oude burchten, vaak ruïnes, we kenden de ridderverhalen die er bij hoorden, de sagen van Lohengrin en Siegfried. Maar hier in dit donkere bos is de sfeer anders. Sprookjesachtig.

Als het pad een scherpe bocht maakt zie ik opeens torens tussen de takken door schemeren. Ik loop verder en kan nu het hele kasteel zien, helemaal intact alsof het zo van de tekentafel van een decorbouwer komt. Een kasteel zoals je je een fantasiekasteel voorstelt met een poortgebouw, oneindig veel torens, erkers, trappen en de windvanen.

IMG_1739
Burg Eltz stamt echt uit de Middeleeuwen, volgens de boeken uit 1157 om precies te zijn. Nog steeds eigendom van de grafen von en zu Eltz-Kempenich, een familie die in Trier en omgeving belangrijke posities heeft ingenomen. In de loop der eeuwen is er veel gebouwd en verbouwd aan de burcht. Er is brand geweest, muren zijn ingestort, het gebouw is belegerd, maar nooit heeft een vijand het kasteel weten te veroveren.

IMG_1740Het verbaast me dat deze attractie niet veel bekender is. Je kunt het kasteel bezoeken, er zijn rondleidingen, er is een café-restaurant, een souvenirwinkel, maar het aantal bezoekers is slechts een fractie van het aantal dat jaarlijks Neuschwanstein in de Beierse Alpen bezoekt. Ik vind Burg Eltz eigenlijk mooier, kleiner. Minder spectaculair maar ook door zijn ligging een echt sprookjeskasteel.

Geplaatst in Duitsland, Reizen | Tags: , , , , , | 1 reactie

Doorkijkjes in Trier

,




Geplaatst in Duitsland, kort verhaal, Reizen | Tags: , , , | Een reactie plaatsen

Verhalen

012000006190Zaterdagmiddag toonde filmmaker Janina Pighat in het Amsterdam Museum haar film ‘Herengracht 401’. Een boeiend verhaal over dit grote pand, op de hoek van de gracht en de Beulingstraat waar tijdens de oorlog kunstenaars en activisten op de bovenste verdiepingen ondergedoken waren en na de oorlog een woon- en werkgemeenschap ontstond rond Gisèle van Waterschoot van der Gracht die helemaal bovenin haar atelier had. Castrum Peregrini noemde Gisèle haar huis, een burcht voor pelgrims; nog steeds heet de Stichting die het pand beheert zo.
Een wonderlijk gezelschap was het dat daar huisde op de Herengracht, waar ook de charismatische dichter-filosoof Wolfgang Frommel deel van uitmaakte. Door de interviews met oud-bewoners komt naar voren dat het verheven toeging tijdens de vele nachtelijke bijeenkomsten, veel Goethe, Stephan George, Shakespeare. De kamers stonden blauw van de rook, iedereen rookte toen nog. Er was veel erotiek maar geen seks, vertellen de oud-bewoners.

Schermafbeelding 2017-05-21 om 11.20.54De huidige bewoners zijn druk bezig om na het overlijden van Gisèle in 2013 het pand een nieuwe bestemming te geven, ze willen er geen museum van maken, al is er veel terug te vinden van de meer dan zeventig jaar dat Gisèle in het huis heeft geresideerd, voor een deel samen met haar minnaar en latere man, burgemeester Arnold Jan d’Aylli. Het pand is alleen op afspraak te bezoeken.

Er moeten van heel veel panden langs de gracht zulke verhalen te vertellen zijn, verhalen over kooplieden van lang geleden, over kansen en risico’s, over schulden en winsten. Over huwelijken en kinderen, over scheidingen en erfenissen.

Het verhaal dat in deze film naar voren komt is verre van compleet. Over de homoseksuele achtergrond van de deelnemers aan de woongroep van na de oorlog wordt niets verteld. Het was de tijd dat homoseksuele vriendschappen vooral door intelectuelen geïdealiseerd werden, het verlangen naar vriendschap en het bewonderen van het mooie jongenslichaam was edeler en veel verhevener dan het plegen van de platte daad. Andreas Burnier schreef over bezoeken aan de groep in Een tevreden lach.

Schermafbeelding 2017-05-21 om 11.29.01

Wolfgang Frommel en enkele van zijn vrienden die samenkwamen in het huis Herengracht 401

We komen niets te weten over hoe de woongroep omging met geld, wie er kookte, hoe ze spraken over de politiek – de koude oorlog was op zijn hoogtepunt -, over de Greet Hofman-affaire. Veel vrienden en tijdelijke bewoners vonden de sfeer benauwd, te veel in zichzelf gekeerd. Ze wilden de stad in, de buitenwereld verkennen, vooral: wat doen.
Er zijn nog veel verhalen die verteld moeten worden.

http://castrumperegrini.org

Geplaatst in geschiedenis, Amsterdam, homoseksualiteit | Tags: , , , , , | 1 reactie

Wel mooie bloemen

IMG_1475

‘Ben jij een kind van de herejezus’ vroeg de dame toen ik vanochtend planten aan het verpotten was in mijn kleine voortuintje. Ik stond op de treden naar het souterrain tegen haar op te kijken. Ze keek streng. Ze had een te dikke jas aan. Het warme zomerweer van woensdag was weliswaar voorbij maar koud was het zeker niet. Ze droeg stevige platte schoenen en dunne wollen kousen. Haar ogen priemden achter een metalen bril.
‘Ik ben geen kind zoals u ziet en dat van de herejezus, – ach laat maar …’

Ik had geen zin in een discussie op de voege ochtend. Zeker niet in een zinloze discussie. Ik ben al blij dat ik weet wie mijn vader is al heb ik hem nooit gekend, als daar opeens nog een ander vaderschap tussendoor komt, wordt het wel erg ingewikkeld. Of bedoelde ze misschien dat ‘kind van’ overdrachtelijk? ‘Jij wil toch ook wel een plekje bij hem in de hemel’, ging de mevrouw verder. ‘Dank u wel mevrouw’, zei ik maar en draaide me om.

Ze bleef nog even staan. ‘Je hebt wel mooie bloemen’, zei ze toen – en liep door.

Geplaatst in Feiten en meningen | Tags: , , | 1 reactie

Domela

imagesHij staat daar fier in het parkje bij de ingang van de Spaarndammerbuurt: Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846-1919). Waar eens Cuijpers grote Maria Magdalenakerk het straatbeeld overheerste (gesloopt in de jaren zeventig) staat nu de socialistische voorman, de anarchist, ‘Us Ferlosser’. Ik las over Domela in de romans van Theun de Vries Het geslacht Wiarda, waarvan het tweede deel Stiefmoeder Aarde het bekendst is. Dit meeslepende boerenepos uit 1936 is meer dan een gewone streekroman. De roman vertelt met de kracht van een Scandinavische trilogie de geschiedenis van het geslacht Wiarda maar vooral ook over de tegenstellingen op het platteland en de opkomst van de socialistische beweging.

Unknown-1Altijd heb ik gedacht dat deze moedige strijder die wegens majesteitsschennis zeven maanden in de gevangenis zat (‘Domela moet zakkies plakken’) Domela als voornaam had, een van die vreemde Friese voornamen die er nu eenmaal zijn. Maar dat blijkt dus helemaal niet zo te zijn. Voornaamgidsen vermelden wel dat Domela een meisjesnaam is met de betekenis ‘heerseres van het huis’ maar die naam komt in Nederland helemaal niet voor (‘Domelaatje, kom maar bij pappa’ klinkt ook niet). Maar Domela hoorde bij zijn dubbele achternaam.

De neef van Ferdinand Domela Nieuwehuis, de predikant Jan Derk Domela Nieuwehuis, heeft de familiegeschiedenis uitgezocht en ontdekt dat een van zijn voorvaderen een gestrande Deense kapitein was met de naam Nyegaard. Hij plakte die naam aan zijn al lange achternaam zodat er nu nazaten van Domela zijn die Domela Nieuwenhuis Nyegaard heten.

Geplaatst in geschiedenis, literatuur | Tags: , , , , , , | 1 reactie

150 jaar Limburg?

Schermafbeelding 2017-05-14 om 17.13.00Tussen al het nieuws over het kampioenschap van Feijenoord en het Eurovisiesongfestival verscheen vorige week ook hier en daar een bericht over Limburg dat 150 jaar een provincie van Nederland was. Ergens stond zelfs dat Limburg 150 jaar bestond. De koppen waren fout of op zijn minst onvolledig. De geschiedenis van de provincie Limburg is ook ingewikkeld en lastig samen te vatten. Hoe zat het ook alweer?

Al sinds 1815 bestaat Limburg al als provincie. In het Verenigd Koninkrijk van Noord- en Zuid-Nederland was het samen met Belgisch Limburg een grote provincie. Het was koning Willem I die de naam Limburg bedacht, genoemd naar een middeleeuws hertogdom dat oorspronkelijk ten oosten van Luik verder naar het zuiden lag.

Schermafbeelding 2017-05-14 om 17.03.56Vanaf de 14e eeuw was deze grensstreek een sterk versnipperd gebied dat deels toebehoorde aan de heersers van de zuidelijke Nederlanden (Spanje later Oostenrijk), aan de prins-bisschop van Luik, aan Gelre, Gulik, Pruissen en Kleef. Er was het hertogdom Horne en het graafschap Loon, er waren min of meer zelfstandige gebieden als het abdijvorstendom Thorn en de heerlijkheid Kessenich.
Het Staatse leger uit Holland beheerde de vestingen Maastricht en Venlo.

Voor de bewoners maakte het niet zo veel uit aan wie ze belasting betaalden. Ze spraken hun verschillende Nederfrankische dialecten, de elite sprak tot ver in de twintigste eeuw Frans. Ze deden even makkelijk zaken in Luik als in Aken.

Op het Wener Congres in 1815 werd besloten dat de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden één koninkrijk zouden vormen als buffer tegen het altijd weer oprukkende Frankrijk. Luxemburg werd door een personele unie verbonden, koning Willem I was zowel koning der Nederlanden als groothertog van Luxemburg. Een dubbelfunctie,  niet ongewoon in die tijd.

Zowel Frankrijk als Pruisen keken begerig naar Luxemburg. Beide landen vonden eigenlijk dat dit gebied onder hun invloedssfeer hoorde. Op het Weense Congres werd besloten dat Luxemburg deel zou gaan uitmaken van de Duitse Bond, een los verband van 38 Duitse staten dat vooral een militair doel had.

Toen België zich in 1830 afscheidde van de Noordelijke Nederlanden wilden veel Limburgs zich aansluiten bij de nieuwe staat. Alleen de garnizoenen in Maastricht en Mook bleven trouw aan koning Willem I. Het duurde tot 1839 voordat de zaken formeel waren geregeld in het Verdrag van Londen. Hierin werd vastgesteld dat België een zelfstandige neutrale staat zou zijn met Leopold van Saksen-Coburg als vorst. België kreeg het Franse (westelijke) deel van Luxemburg, de huidige Belgische provincie Luxemburg, het overblijvende deel bleef lid van de Duitse Bond. Ook Limburg werd opgesplitst, het westen werd de Belgische provincie Limburg met Hasselt als hoofdstad, het oostelijk deel van Limburg ging naar Nederland en kreeg de status van hertogdom. Omdat de Duitse Bond gebied verloor (een deel van Luxemburg) moest het hertogdom Limburg ook deel gaan  uitmaken van de Duitse Bond, twee afgevaardigden vertegenwoordigden dit landsdeel in het parlement in Frankfurt.

UnknownVanaf 1839 was Limburg dus wel een Nederlandse provincie maar telde nog niet volledig mee, de Limburgse vertegenwoordigers in Den Haag mochten bijvoorbeeld niet meestemmen over de nieuwe grondwet in 1840. De provincie hinkte als ware op twee benen, een Nederlands en een Duits been. Intussen was het onrustig binnen de Duitse Bond, er was een heftige onderlinge strijd tussen Oostenrijk en Pruissen, wie had het nu eigenlijk voor het zeggen. Uiteindelijk werd de Bond in 1866 opgeheven, er was toen geen reden meer om de bijzondere status van Limburg te handhaven. Op 11 mei 1867 werd Limburg een normale Nederlandse provincie, hoewel ze daar de Commissaris van de koning nog steeds de gouverneur noemen.

Zie ook: Graaf van Hoorn onthoofd? http://wp.me/p1MauM-Gz Limburg, een vreemde eend in de bijt http://wp.me/p1MauM-Gt  Te veel toeval – over een Limburgse thriller van Den Tex http://wp.me/p1MauM-1e2 

Geplaatst in geschiedenis | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

Copywriting – ‘dat gonst en gromt’


Er zijn nog maar weinig advertenties die mijn aandacht trekken. Ik lees Adformatie niet meer en weet niet hoe er in het vak tegen de huidige ontwikkeling wordt aangekeken. Duidelijk is dat teksten een ondergeschikte rol spelen. Het is geen goede tijd voor copywriters. Dat was in de twintigste eeuw wel anders. Goede copywriters waren de helden van het reclamebureau. Ik heb jarenlang met veel genoegen reclameteksten geschreven, vertaald en bewerkt.

Ik moest daaraan denken toen ik bovenstaande advertentie uit de jaren dertig van het oude automerk Graham Paige tegenkwam. Dat merk kende ik niet maar op de tentoonstelling in het Alkmaarse Stedelijk museum over de Bergense School was veel informatie te vinden over Wim Selderbeek, een kunsthandelaar die aanvankelijk veel geld had verdiend als poelier en later ging handelen in o.a. piano’s en automobielen. Hij was verkoper van de prachtige Graham Paige.
’n Lust  –  de soepele slag van dien motor

Dat gonst en dat gromt als een onweer aan de kim. Zoo’n zachte zoemende slag – muziek voor de kenners! Formidabele motoren die, zelfs bij sneltrein-vaart van den wagen, rustig werken – omdat Grahams vierde versnelling het toerental tempert. Een opzienbarende vondst, Graham’s geruischlooze vierde versnelling. Daarin alleen al is de Graham anderen ver vooruit. Rijdt hem zelf. Na een proefrit bent u Graham-eigenaar. 

Graham SIX en EIGHT rondom onversplinterbare ruit.           GRHAAM PAIGE

Hoe dat zat met het eigendom na een proefrit is mij onduidelijk, maar verder is het een prachtige bijna dichterlijke tekst, vooral dat onweer spreekt mij aan.

Geplaatst in Feiten en meningen, reclame | Tags: , , , , | 1 reactie

Albi – rijk door de pastel

Albi 01

De bisschopsstad Albi, zo’n 75 km ten noordoosten van Toulouse, stond al heel lang op het lijstje van steden die ik nog wel eens wilde bezoeken. Vorige week pakte ik de boemel vanuit Toulouse en ging op pad. Het station van Albi Ville is absoluut niet ingericht op vreemdelingen die de prachtig stad komen bezoeken, Er is geen enkele aanwijzing te vinden die wijst in de richting van het compacte oude centrum, maar de enorme kathedraal rijst overal bovenuit en wijst me de weg.

Albi 04

De enorme bakstenen kerk is eigenlijk veel te groot voor het stadje. Vooral aan de onderkant zijn de muren wanstaltig breed om het gebouw overeind te houden. Van binnen is het mooi, er staan stellages er wordt ale eeuwenlang gerestaureerd en geschilderd. Het stucwerk wordt minutieus onder handen genomen.

Albi 12

Het is prachtig weer, het is niet warm maar de zon schijnt. Het is ook om half twaalf nog heel rustig in de oude binnenstad vol nauwe straten en pleintjes. Bijna vanzelf kom ik dan aan de rand van de stad bij de rivier de Tarn. Het uitzicht is prachtig doet me erg aan Florence denken. Eeuwenoude bruggen over de river, zandbanken, een open bootje, bestemd voor toeristen maar nu nog helemaal leeg.

Albi 13

In het Bureau de Tourisme  vind ik een gidsje dat me iets meer vertelt over de rijkdom van deze stad. Net als in Toulouse werd in de middeleeuwen voorlag gehandeld in wollen stoffen. De wol kwam van de schapen uit de verre omgeving. De wol werd hier bewerkt en geverfd. Vooral de blauwe kleurstof verkregen uit de wede werd hier vervaardigd en verhandeld. De wede (isatis tinctoria) is een struik die nu nog overal in de omgeving in bloei staat. Hij lijkt op de brem maar de kleurstof die de plant levert via een ingewikkeld proces is niet geel maar blauw. De plant werd nog voor de bloei stond in stukjes gesneden, die werden in water gelegd om te rotten. De kleiachtige substantie werd pastel genoemd. Van deze pastel werden bolletjes gekneed die werden verhandeld om de wollen stoffen blauw te verven. Veel mensen in Toulouse en Albi zijn er rijk van geworden.

IMG_1643

In eens straatje achter de kathedraal vind ik rond een uur een uitstekende plek voor de lunch: een ommuurde tuin van een klein restaurant, ze hebben vandaag een heerlijke salade. Na twintig minuten zijn alle tafeltjes bezet.

Albi 16

Geplaatst in Feiten en meningen | 1 reactie

Doorkijkjes in Toulouse

Gezellig, levendig, heel erg Frans, heel erg provincie, mooi maar niet monumentaal, rustig, geen hordes toeristen, interessant, netjes, geordend, gesloten, heel veel eten, een levendige zonndagmarkt – heerlijk uitwaaien bij een aangename temperatuur.

IMG_1489IMG_1494IMG_1502IMG_1504IMG_1606

.

De mediatheek van Toulouse, bij ons om de hoek

Geplaatst in Reizen | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen