Ook in de beste families – de homoseksuele groothertog van Hesseno

Schermafbeelding 2018-10-27 om 11.42.29

Hessen in 1868, de stad Frankfurt was een vrije ‘Rechsstadt’ en viel buiten het groothertogdom. 

Morgen zijn er verkiezingen in de Duitse deelstaat Hessen. Veel Nederlanders zullen Hessen niet direct kunnen aanwijzen op de kaart. Het is een streek die niet zo tot de verbeelding spreekt als Beieren of onze directe buren Noordrijn-Westfalen of Nedersaksen.

Toch was Hessen tot 1918 een van de vorstendommen die samen het keizerrijk Duitsland vormden, om precies te zijn was het een groothertogdom en heette het ‘Hessen und bei Rhein’. Voor de tijd van Napoleon was er ook een hertogdom Hessen-Kassel, vandaar dat het groothertogdom ook wel werd aangeduide onder de naam Hessen-Darmstadt.

De laatste groothertog was Enst Ludwig, die van 1892 tot 1918 over het land regeerde. In de grote steden van Hessen zijn nog steeds scholen, straten en pleinen te vinden die naar hem zijn vermoed. Bij de ingang van het groothertogelijk kasteel in Darmstadt en in de vorstenkamer van de toren op de Mathildeheuvel in Darmstadt is nog altijd zijn monogram te zien, de vergulde letters EL. Zijn moeder was een dochter van de Engelse koningin Victoria. Hij had familieleden onder vele Duitse vorstelijke families. Zijn zuster Alix von Hessen trouwde met de laatste Russische tsaar Nicolaas II en heette voortaan Alexandra Fjodorowna.

340px-Ernst_Ludwig_von_Hessen_1905_Foto_Jacob_Hilsdorf

Groothertog Ernst Ludwig von Hessen bei Rhein, (1868 – 1937) Foto 1905 Jakob Hilsdorf 

Zijn eerste huwelijk met zijn volle nicht Victoria Melita von Sachsen-Coburg Gotha, was geen succes. Hij slaagde er nog wel in om bij haar een dochtertje te verwekken en een zoontje dat echter dood werd geboren. Al snel verzaakte Ernst Ludwig zijn huwelijksplichten, de echtgenoten meden elkaar zoveel als het kon in het grote groothertogelijk kasteel.

Vitoria_MelitaVictoria Melita, haar bijnaam was ‘Ducky’, keek al snel uit naar andere minnaars. In 1901 werd de scheiding uitgesproken, tot ontzetting van de vele hoge gasten die in 1894 het huwelijk hadden bijgewoond.  Scheiden was in de kringen van de ‘hochadel’ zeer ongebruikelijk en hoewel Huis Hessen protestants was zag men het huwelijk toch als een band voor Gods aangezicht gesmeed die niet zomaar was te verbreken. Melita had aan het Russische hof tijdens de feesten rond het huwelijk van haar schoonzusje grootvorst Kyrill Wladimirowitsch leren kennen en was een stormachtige verhouding met hem begonnen. Dit zeer tot ongenoegen van de tsaar die Kyrill naar een post in het verre oosten van Siberië stuurde. Na een aantal heldendaden keerde hij echter weer terug naar Moskou en nam opnieuw contact op met Melita die nu formeel gescheiden was. Het paar trouwde in alle stilte in 1905, zonder adellijke gasten.

Ernst Ludwig, zo was bekend onder intimi, onderhield relaties met jonge mannen. Zoals gebruikelijk voor prinsen kreeg hij een militaire opvoeding, maar de belangstelling van Ernst Ludwig ging veel meer uit naar geschiedenis en kunst. Hij reisde veel naar Italië en logeerde daar met andere hooggeplaatsten uit het keizerrijk in een prachtige villa van een rijke industrieel. Koning Victor Emanuel II liet in een brief aan de Duitse ambassadeur weten dat hem ter ore was gekomen dat daar op Capri homoseksuele ontmoetingen plaats vonden. In Italië was dat destijds, anders dan in Duitsland, niet verboden, maar toch. dergelijke praktijken pasten niet bij het beeld van vorstelijke personen.

De toren op de Mathildeheuvel in Darmstadt kwam tot stand in 1907 als een eerbewijs aan de vorst die kort daarvoor voor de tweede keer in het huwelijk was getreden met prinses Eleonore zu Solms-Hohensolms-Lich. Enst Ludwig had een reeks van kunstenaars uitgenodigd om naar Darmstadt te komen. Hij was een groot liefhebber van de Jugendstil, die toen nog erg nieuw en verrassend was. Nog herinnert dit van Darmstadt de kunstenaarskolonie van toen en hier zijn interessante voorbeelden te zien van Jugendstil architectuur.

Ernst Ludwig regeerde tot aan het einde van WOI. In 1918 moest hij zijn titel af staan, De ontvlechting van de groothertogelijke en landelijke financiën zou nog jaren in beslag nemen. Ernst Ludwig stief in 1937 op 69-jarige leeftijd.

IMG_1141Barbra Hauck schreef een biografie over Ernst Ludwig onder de titel Capriolen. Ze deed veel archiefonderzoek en vond verschillende bewijzen van affaires, ook al uit zijn studententijd met Alexander von Falkenberg, een van zijn vleugeladjudanten . In zijn poëziealbum schreef Enst Ludwig heel lief: ‘Du weißt es nicht, wie ich dich liebe, Und wissend würdest du’s glauben nicht, Dass in mir wären solche Triebe, Wovon zu sprechen ich wage nicht.’ In het album ook de verbleekte foto van de twee geliefden, met een takje gedroogde en nog steeds niet verkleurde hei.

Barbara Hauck , Capriolen – Uitgever Booy-Verlag, 268 pagina’s, prijs: 24,90 Euro.

Zie ook: Louise van België – drama aan het hof http://wp.me/p1MauM-zd, Kroonprinses van Saksen gaat er van door http://wp.me/p1MauM-R5, Een geheime dochter van prinses Thyra http://wp.me/p1MauM-Hf, Koningsdrama in Servië http://wp.me/p1MauM-gY, Land zoekt koning http://wp.me/p1MauM-Um Omhoog en omlaag trouwen http://wp.me/p1MauM-JD, Koningsmoord http://wp.me/p1MauM-12u  Carol II de ongelukkige koning van Roemenië http://wp.me/p1MauM-1Ya De berooide prinses http://wp.me/p1MauM-2hH Carol II, de onrustige koning van Roemenië http://wp.me/p1MauM-1Ya Mathilde Bonaparte, strijd om de bruidsschat http://wp.me/p1MauM-1T1 Een koning van de verkeerde kant http://wp.me/p1MauM-1y0 

Advertenties
Geplaatst in Duitsland, royalty | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen

‘De pelikaan’ van Martin Melchior Driessen speelt zich af in een verzonnen stad

Unknown.jpeg
Martin Melchior Driessen schreef een prachtige roman. Toch kreeg dit boek weinig aandacht in de media, Driessen had met zijn bundel ‘Rivieren’ in 1916 al de ECI literatuurprijs gewonnen, dat beschouwden de media voorlopig wel voldoende eer voor deze vrijwel onbekende schrijver die kennelijk niet graag aanschuift bij een praatprogramma’s.

Toch is De Pelikaan een klein meesterwerk. Een spel rond twee hoofdfiguren. De grote, onhandige Andrej Rubinic en de overijverige Josip Tudjman die elkaar op een ingewikkelde manier in de tang houden. Het verhaal, gecomponeerd als een klassieke Griekse tragedie in vijf hoofdstukken, speelt zich af in een klein Kroatisch stadje aan het eind van de jaren tachtig als het einde van Joegoslavië als land nadert en oorlog dreigt.  Het draagt de ondertitel ‘komedie’, maar dit moeten we zien als ironie. Er staan absurdistische beschrijvingen in het boek, veel personages hebben absurdistische trekjes, maar in feite gaat het om een drama.

Het stadje wordt nergens bij name genoemd. Het ligt aan de kust, er komt een veerboot aan uit Italië. Er staat een Turkse burcht er is een kek gewijd aan de heiige Anastasia. Er is een oude binnenstad met stegen en trappen en een wirwar van elektriciteitsdraden. Er zijn verre buitenwijken met betonnen flats. Aan de rand van de stad is een hondenrenbaan.  Er is een berg die tegen de stad aanligt met daarop een monument en een tandradbaantje, een treintje dat via een ingewikkelde techniek zonder motoraandrijving dagelijks op en neer rijdt. Josip is de trotse machinist.

IMG_2636.jpg

Split, Kroatië

Zo’n treintje rijdt nergens aan de Kroatische kust, wel in Wiesbaden zoals ook uit het laatste hoofdstuk van het boek blijkt. Het stadje is door Driessen verzonnen, een mix van Zadar en Split. De straatnamen in het stadje zijn echt, ze komen voor elders in Kroatië, zoals de Ulica Nikole Tesle (genoemd naar de uitvinder van de wisselstroommotor).

In het achterland van het stadje ligt het Velebit gebergte. Dat bestaat echt, en zou erop kunnen wijzen dat het gaat om de plaats Karlobag, maar dit stadje is eigenlijk te klein en onbeduidend en negens in het boek komt de merkwaardige kubus voor die als een landmarkboven dit stadje is geplaatst.

De schrijver heeft de vrijheid genomen om een eigen stad te creëren die past bij zijn verhaal. Groot genoeg om een busverbinding te hebben met Rijeka en toeristen te trekken. Maar ook weer zo klein dat iedereen elkaar kent en bij elkaar komt om te roddelen en te drinken. Waar de schaduw van gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog nog steeds over het leven van alledag hangt.IMG_2661

Driessen sluit zijn af met een slothoofdstuk dat zich veel later afspeelt. Met een langeflash back die volgens mij de kern van de roman goed weergeeft. De levens van mensen zijn op veel verschillende manieren met de levens van anderen vervlochten. We zijn afhankelijk van elkaar, zoals het spoor van het treintje op de omslag van het boek mooi illustreert: de rails spreiden zich maar kruipen steeds ook weer naar elkaar toe.

 

 

Geplaatst in boeken, literatuur | Tags: , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Grachtenmasten

520px-Westermrkt2
Af en toe stuurt de Gemeente Amsterdam ons een brief. Direct mail in zijn puurste vorm. We worden op de hoogte gehouden over het snoeien van de iepen, over het onderhoud van de waterkant, over het creëren of schrappen van parkeerplaatsen.

Deze week kregen we een bief over het vervangen van de grachtenmasten:
“Gemeente Amsterdam gaat in totaal 180 grachtenmasten vervangen. De masten krijgen nieuwe armaturen en gereviseerde palen (…) Per dag worden 5 tot 6 masten vervangen (…) Op de locatie waar we de grachtenmasten vervangen, maken we tijdelijk gebruik van een aantal parkeervakken. Deze worden afgezet door middel van hekken. Het gebeid erom heen is gewoon bereikbaar.”

Fijn dat we het weten. Ik heb geen idee wat grachtenmaten zijn. Masten staan op schepen, je kunt er vlaggen en zeilen aan vast maken. Soms op de wal maar dan met de bedoeling dat je er iets aan vast maakt. En je hebt natuurlijk de Euromast, maar in dat geval is de naam duidelijk ironisch bedoeld.Gelukkig weet internet het antwoord. Een grachtenmast is een lantaarnpaal. Een Amsterdamse lantaarnpaal, voorzien van kroon en eikenloof. En haakjes om de ladder van de lantaarnopsteker tegenaan te zetten, al is dat al honderd jaar niet meer nodig. De karakteristieke kroonlantarens zijn vanaf 1998 weer langs de belangrijkste grachten geplaatst en ze helpen mee om het romantische beeld van de Amsterdamse grachten te versterken.
Waarom de Gemeente ze aanduidt als ‘grachtenmasten’ is me een raadsel.

Geplaatst in Feiten en meningen | Een reactie plaatsen

Waarom?

Schermafbeelding 2018-10-17 om 09.57.05
Opnieuw ben ik begonnen aan een traject waarbij ik Nederlands leer aan  buitenlanders uit verre streken.  Woordjes leren, korte eenvoudige zinnen maken, werken aan de uitspraak van de beruchte ‘ui’ zoals in duif en druif en de ‘eu’ in neus en reus.

Spoedig komt dan de vraag: waarom maken jullie de regels van de taal zo lastig? Waarom bijvoorbeeld is er verschil tussen ‘de’ en ‘het’ woorden. In het Engels heb je dat niet.

Ik zou dan een hele verhandeling kunnen houden over de ontwikkeling van het Nederlands. Hoe de taal is ontstaan uit het Oergermaans of nog oudere Indo-Europese talen met heel veel verbuigingen en naamvallen. Hoe de taal alsmaar verandert onder invloed van andere talen, onder invloed van de leefomstandigheden van de mensen die de taal gebruikten. En nog steeds verandert de taal. Er is geen grote regisseur op de achtergrond die de taal bedenkt en deze aanpast aan de eisen van de tijd. Er is zelfs geen commissie van wijze vrouwen ene mannen die de taal aanstuurt. Veranderingen van de taal gebeuren heel geleidelijk, stapje voor stapje, zonder plan, zonder argumentatie.
Ooit vond men het nuttig om onderscheid te maken tussen mannelijke, vrouwelijke en onzijdige woorden – dat laatste heb ik nooit goed begrepen, wat is er onzijdig aan het station, het huis, het meisje?) Ze kregen elk hun eigen lidwoord. In de loop der tijd is het verschil tussen mannelijke en vrouwelijke woorden weggevallen en niet meer zichtbaar aan het lidwoord, ze krijgen allebei het lidwoord ‘de’. Maar er is nog wel verschil tussen deze groep woorden en de onzijdigen. De laatste krijgen het lidwoord ‘het’.

Maar dat zeg ik niet. Ik zeg: leer het maar gewoon uit je hoofd: de drempel, de weg, de toekomst, het gevaar, het monster, het verschil

Geplaatst in Nederlandse taal, onderwijs | Tags: , , , , , , | Een reactie plaatsen

Opnieuw: de fotograaf gefotografeerd

Waar? Casares in Andalusië. Wanneer? februari 2016

IMG_1406

Geplaatst in Feiten en meningen | Een reactie plaatsen

De fotograaf gefotografeerd

Waar? Sedona, Arizona USA. Wanneer? april 2019. Wat? Een wat ouder hippie stel treedt in het huwelijk. De fotograaf maakt foto’s met de beroemde Red Rocks op de achtergrond.

IMG_3018.jpg

Geplaatst in fotografie, Reizen | Tags: , , , , , | 2 reacties

De parel van

IMG_2432Een beetje verstopt achter de drukke weg langs de zee, in een klein parkje waar maar weinig mensen komen staat een groen uitgelagen borstbeeld. ‘La Perla de Cadiz’ staat er onder. Geen idee wie dat wel zou kunnen zijn. Niemand schenkt er enige aandacht aan. In het gidsje over de stad wordt dit eerbetoon niet genoemd.

Ik denk even aan onze parels van de Jordaan die een mooi plekje hebben gekregen op de Elandsgracht, het Johnny Jordaanplein. Daar staan de foeilelijke standbeelden bij elkaar: tante Leen, Johnny Jordaan (de enige echte Parel van de Jordan), Manke Nelis, accordeonist Johnny Meijer en  tante Mien en Bolle Jan. Een bedevaartsoord voor sentimentele Amsterdammers, meestal oud-Amsterdammers die nu in een verre buitenwijk van Purmerend of Lelystad hunkeren naar het echte Jordaangevoel dat nergens meer te vinden is.

IMG_2436Maar hier in de stralende Andalusische zon geen Jordaangevoel, geen sentiment. Een man laat zijn hondje uit, verder blijft het stil.
Verderop bij een doorgaande straat tref ik weer een standbeeld aan van La Perla, groter en lelijker ook, nu ook met een naam: Antonia Gilabert Vargas (1925-1975). Nu wordt het wat makkelijker zoeken: De parel van Cadiz was een grote lokale beroemdheid die nog steeds geleerd wordt. De flamenco staat hier in het zuiden in hoog aanzien. Er is zelfs een echt wetenschappelijk instituut dat zich helemaal richt op de ‘flamencologie’. Er zijn festivals, zang- en danswedstrijden, er is een prijs genoemd naar La Perla de Cadiz.  Unknown

Op You Tube is ze nog te zien in trilende zwartwit beelden. Een zangeres met passie en nog altijd heel veel fans.
Maar over niet te lange tijd zal ze voorgoed vergeten zijn. Nieuwe sterren vragen om aandacht en verdienen een eerbetoon. Vast niet meer in de vorm van een standbeeld in een parkje maar ergens in de ‘cloud’, op dat oneindige internet zullen eerbetonen opgericht worden voor nieuwe parels van de kunst.

Zie ook: https://wllmkalb.blog/2018/09/27/op-het-plein/

Geplaatst in Reizen | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

Op het plein

‘Ik zie je straks wel op het plein.’ Dat zeggen wij bijna nooit tegen elkaar. Amsterdam heeft maar weinig pleinen waar je naar toe gaat om je vrienden of familie te ontmoeten. Te weinig.

In Spanje is dat wel anders. In Cadiz logeerden we vlak bij het mooie Plaza de Mina, een 19e eeuws plein, zonder monumenten, wel met veel oude bomen, schaduw en heel veel banken. Rond vijf uur zitten er veel families met kinderen, vriendinnengroepen en ook veel ouderen. Aan de ene kant van het plein is het stadsmuseum gevestigd dat om vijf uur al lang gesloten is, er zijn wat kantoren gevestigd in de statige gebouwen. Aan tde westkant zijn winkels en restaurants met terrassen onder de bomen. Oude huizen, zijn niet monumentaal, ze staan niet vermeld in het gidsje over de stad.

GEen van de kiosken is ingericht als boekendepot, je kunt er je oude boeken achterlaten en een keuze maken uit het aanbod. Bedacht en georganiseerd door de bewoners. In een andere kiosk is speelgoed te koop. Aan de overkant is een van de dennen helemaal scheef gegroeid en leunt tegen het flatgebouw aan de overkant van de straat.

Het plein is niet vernoemd naar mijn schoonmoeder, maar naar een 19e eeuwse legeraanvoerder Epoz y Mina. Na de burgeroorlog werd het plein omgedoopt in Plaza Gl Franco, maar de oude naam kwam na 1975 weer terug.

Zoals overal in de stad zijn er op de gevels plaquettes aangebracht met de namen van beroemdheden die er zijn geboren, hebben gewoond of zijn gestorven. Aan dit plein woonden de niet zo bekende fotograaf Reymonde en de wereldberoemde componist Manuel de Falla.

Als het donker wordt en de wind opsteekt wordt het weer leeg op het plein. De kinderen moeten naar bed en oma wil haar favoriete tv-serie niet missen. Alles over Cadiz in de ‘Cadizpedia’. Over het plein – in het Spaans – https://cadizpedia.wikanda.es/wiki/Plaza_de_Mina_(C%C3%A1diz)

Geplaatst in Reizen | Tags: , , , , , , , | 1 reactie

Plegen, pleegde, placht

Kamervoorzitter Siegfried Bracke (N-VA) heeft zich vanmorgen verwaardigd een tweet te plegen over het VRT-radionieuws. Hij vond het radionieuws partijdig omdat het woord “plegen” gebruikt werd in verband met abortus. “Een misdrijf pleeg je, abortus vraag je of doe je”, luidde het twitterbericht. De ombudsman is het hier niet mee eens.

Van Dale geeft de Kamervoorzitter geen gelijk. Nergens in het woordenboek staat dat “plegen” een pejoratieve of negatieve bijklank zou hebben. Het is waar dat je een misdrijf “pleegt”, maar je kan ook “recht plegen”. Of overleg plegen. Van de taaladviseur verneem ik dat “plegen” de laatste jaren zelfs aan een opmars bezig is. Je kan nu ook een telefoontje plegen of zelfs een plasje plegen. Het plegen van overleg, telefoontjes en plasjes … naar verluidt, gebeurt het zelfs in het parlement. Aldus Tim Pauwels van deredactie.be

Ophef dus in Vlaanderen over ‘pleegde’. Dat dus niet allen verbonden is met louche zaken. Je kan dus ook heel goed wel of geen nieuwbouw plegen zoals een projectontwikkelaar onlangs zei in het bijzijn van vriendin I. die zich over die uitspraak verwonderde.

Mij trof vooral het verschil in betekenis tussen ‘plegen’ met als verleden tijd ‘pleegde’ zoals in het voorbeeld hierboven en ‘plegen’ met als verleden tijd het wat ouderwetse ‘placht’. “Hij placht altijd te zeggen …” De betekenis van deze vormen van plegen liggen dicht bij elkaar, maar toch zijn het twee verschillende begrippen. Een synoniem voor de eerste vorm is ‘bedrijven’ vaak gebruikt in ‘de liefde bedrijven, iets wat zeker niet negatief is. De vorm met de sterke verleden tijd placht kent als omschrijving: gewoon zijn om te doen,. Ook dat kan positief of negatief gebruikt worden: “Hij placht na het diner een sigaartje op te steken”, “Hij placht na zo’n interruptie in woede uit te barsten.”

Hier pleegt men verder te zwijgen.

Geplaatst in Feiten en meningen, Nederlandse taal | Tags: , , , | Een reactie plaatsen

Roef

IMG_0996‘Roef’ is ypisch zo’n verdwijnwoord. Over tien jaar weet niemand meer wat het betekende. De roefjes verdwijnen ras.
Moderne binnenvaartschepen hebben een ingebouwd appartement aan boord met een douche en wifi. En plek voor wel twee personenauto’s aan dek.
Geen roefje meer met een bedstee en een kombuis.

Google kent alleen nog maar katten en voetballers die Roef(je) heten. De spellingcontrole van Word zet een rode streep onder het woord. Het ontkennen van ‘roef’ is al begonnen.

Ooit was het de veilige warme plek aan boord waar moeder de vrouw heerste. Waar de potkachel snorde, waar het wasrekje stond met je schone sokken en onderbroeken. Waar thee werd gezet. Het was er klein en benauwd. Het schip was er in de eerste plaats om geld mee te verdienen. Dat er ook nog gewoond werd was onhandig en onpraktisch. Maar je moest het er maar mee doen. Je vond er troost en een mariakaakje.
De grote kinderen gingen naar het schippersinternaat aan de wal, of naar opa en oma, pake en beppe. In de vakanties liepen ze in de weg.

Er zijn al tientallen musea in Amsterdam maar ik mis nog een roefjesmuseum, kan er best wel bij.

Op de foto boven de tjalk De Goede Vewachting uit 1916, die al jaren een mooi ligplaats heeft bij ons om de hoek op de Brouwersgracht. Achterop het roefje, met gehaakte gordijnen.
De foto onder maakte ik begin jaren zeventig. een tjalk ligt bij ons aan de overkant, voor de Groenlandpakhuizen, toen nog echte pakhuizen van papiergroothandel Bührmann

134a

Geplaatst in Amsterdam, Nederlandse taal | Tags: , , , , , , | 2 reacties